O pušenju: između rituala, industrije i nauke.
Pušenje je istovremeno socijalna praksa stara vjekovima i predmet najozbiljnijih epidemioloških istraživanja. Ova stranica objašnjava šta pušenje jeste, kako je nastalo kao masovna navika i zbog čega se danas smatra vodećim faktorom rizika za prevremenu smrt u Evropi.
U medicinskom smislu, pušenje označava svjesno udisanje dima nastalog sagorijevanjem osušenih listova biljke Nicotiana tabacum, najčešće u obliku cigareta, cigara, lula ili vodenih lula. Iako se u kolokvijalnoj upotrebi termin proširio i na elektronske uređaje za isparavanje, farmakološki i zdravstveni efekti tih proizvoda značajno se razlikuju.
Ključni psihoaktivni sastojak duhana je nikotin — alkaloid koji stimuliše nikotinske acetilholinske receptore u centralnom nervnom sistemu i izaziva oslobađanje dopamina u nucleus accumbens-u, dijelu mozga povezanom sa osjećajem nagrade. Ova neurohemijska osnova čini duhan jednim od najzavisničkijih legalnih supstanci na svijetu.
Od amazonskog rituala do industrijske proizvodnje.
Autohtone zajednice Amerika koristile su duhan u religijskim ceremonijama znatno prije evropskog kontakta. Nakon 1492. duhan je stigao u Evropu, prvo kao ljekovito sredstvo, potom kao raskošna moda.
Prava eksplozija dogodila se krajem 19. vijeka izumom mašine za automatsku izradu cigareta koja je proizvodila stotine hiljada komada dnevno, pretvarajući luksuz u masovnu robu.
Prvi dokazi o štetnosti pojavili su se pedesetih godina 20. vijeka; regulativa je krenula tek sedamdesetih, a upozorenja na pakovanjima devedesetih.
Šta zapravo ulazi u pluća.
Alkaloid odgovoran za zavisnost; poluživot u tijelu oko 2 sata.
Smjesa čestica koja se taloži u disajnim putevima i sadrži veći dio kancerogena.
Bezbojan gas koji se veže za hemoglobin i smanjuje transport kisika.
Kancerogen jedinjenje, iritira oči i sluzokože.
Klasifikovan kao humani kancerogen prve grupe.
Teški metal koji se akumulira u bubrezima i kostima.
Pušenje u Srbiji danas.
Srbija ima jednu od najviših stopa pušenja u Evropi. Prema istraživanjima Instituta za javno zdravlje „Dr Milan Jovanović Batut“, više od trećine punoljetnog stanovništva puši svakodnevno, a značajan procenat počinje prije osamnaeste godine.
Zakon o zaštiti stanovništva od izloženosti duhanskom dimu iz 2010. godine zabranjuje pušenje u zdravstvenim, obrazovnim i državnim ustanovama, ali u ugostiteljskim objektima primjena je i dalje neujednačena.
Cijena kutije cigareta u srednjem cjenovnom razredu iznosi između 320 i 400 dinara, što za pušača kutije dnevno znači godišnji trošak od preko 120.000 dinara — više od prosječne dvomjesečne plate u regionalnim gradovima.
Pored ekonomskih posljedica, pušenje generiše i indirektne troškove za sistem zdravstvene zaštite: hospitalizacije zbog KVB, HOBP i raka pluća čine značajan udio u budžetu javnih bolnica.
„Duhan je jedini legalno prodavan proizvod koji, upotrijebljen tačno onako kako proizvođač savjetuje, ubija polovinu svojih dugoročnih korisnika.“